Ταξική ματιά στην Ιστορία, στην Πολιτική, στη Φιλοσοφία

Όταν ο Γαλιλαίος παρουσίαζε τον Πάπα της Ρώμης ως ανόητο!

«Δεν νιώθω υποχρεωμένος να πιστέψω πως ο ίδιος θεός που μας προίκισε με αισθήσεις, λογική και πνεύμα, μας προόριζε να απαρνηθούμε τη χρήση τους…»

Σαν σήμερα πριν από 456 χρόνια, στις 15 Φεβρουαρίου 1564, γεννιέται ο Γαλιλαίος. Το έργο του και κυρίως η πειραματική και μαθηματική μέθοδος που θεμελίωσε σηματοδοτούν την έναρξη μιας νέας εποχής για την επιστήμη.

Όταν ο Γαλιλαίος παρουσίαζε τον Πάπα της Ρώμης ως ανόητοΗ εμβληματική του μορφή έχει κομβική θέση στην περίοδο που έχει επικρατήσει να λέγεται Επιστημονική Επανάσταση και οριοθετείται από την έκδοση των έργων του Κοπέρνικου και του Νεύτωνα.

Οι έντονες διαμάχες, που διεξάγονταν γύρω από τις αντιλήψεις για τον κόσμο, αντανακλούν το σπαρτάρισμα μιας νέας ιστορικής εποχής.

Έχει αρχίσει πλέον να παρουσιάζεται ως ενεργό ένα νέο ιστορικό υποκείμενο, η αστική τάξη. Η ανάπτυξη της επιστήμης συνάδει με τις απαιτήσεις της νέας εποχής.

Μέχρι τότε, ήταν αδιαμφισβήτητο το αριστοτελικό κοσμολογικό μοντέλο, που ήθελε τη Γη σφαιρική και ευρισκόμενη στο κέντρο του κόσμου.

Το μοντέλο αυτό, που στο διάβα των χρόνων τελειοποιήθηκε με τη μορφή του πτολεμαϊκού γεωκεντρικού συστήματος, ήταν συμβατό με τις θέσεις της ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας, που είχε ενεργό και αποφασιστικό πολιτικό ρόλο σε όλη την περίοδο της φεουδαρχίας.

Κι αυτό γιατί η Γη θεωρούνταν ότι περιβάλλεται από ομόκεντρες κρυστάλλινες σφαίρες, οι οποίες ήταν άφθαρτες, αιώνιες και περιστρέφονταν πάνω από τον έναστρο ουρανό που βλέπουμε τη νύχτα.

Έτσι, η φθορά που κυριαρχεί στον κόσμο της εμπειρίας δεν άγγιζε την «άφθαρτη τελειότητα του Θεού».

Η εκκλησία, ως αποκλειστικός ερμηνευτής της αλήθειας των λόγων του Θεού, συνεπικουρούμενη από τους πιστούς της φιλοσόφους στη μελέτη της φύσης, ήταν ο κριτής κάθε πνευματικής δημιουργίας.

Όποιος αμφισβητούσε το κύρος και τις διδαχές της, ερχόταν αντιμέτωπος με την φοβερή Ιερά Εξέταση και συχνά κατέληγε στην πυρά.

Ο Γαλιλαίος δεν ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι η Γη δεν ήταν το κέντρο του κόσμου.

Το 1543, εκδόθηκε το βιβλίο του Κοπέρνικου, «Περί των Περιφορών των Ουρανίων Σφαιρών» («De revolutionibus orbium coelestium»).

Η Γη παραμερίζεται από το κέντρο του κόσμου, τη θέση της καταλαμβάνει ο Ήλιος και η Γη περιστρέφεται γύρω του.

Προλογίζοντας το βιβλίο του Κοπέρνικου, ο φίλος του Αντρέας Οσιάντερ, μιλώντας για τις επιστημονικές αιτιάσεις που τίθενται, λέει:

«Δεν είναι ανάγκη οι υποθέσεις αυτές να είναι αληθείς. Δεν είναι ανάγκη καν να είναι αληθοφανείς. Το μόνο που χρειάζεται είναι το αποτέλεσμα του υπολογισμού στον οποίον καταλήγουν να συμφωνεί με τις παρατηρήσεις».

Σκοπός του ήταν να καταλαγιάσει την αναμενόμενη αντίδραση της εκκλησίας.

Αναδεικνύεται ότι η τομή που αντικειμενικά επέρχεται μέσα από τέτοια κολοσσιαίας σημασίας έργα, προκύπτει από τα ίδια τα πράγματα, ανεξάρτητα ακόμα και από τις προθέσεις των διανοητών.

ΓαλιλέοςΤέτοια είναι και η περίπτωση του Γαλιλαίου.

Το επίδικο στη δίκη του δεν ήταν τόσο η αποδοχή ή όχι του κοπερνίκειου συστήματος, αλλά το ποιος δικαιούται να διατυπώνει θέσεις που εγείρουν αξιώσεις αλήθειας για τον κόσμο.

Στο υπόβαθρο, υπέβοσκε η διαπάλη του ορμητικά αναδυόμενου νέου με τη λυσσώδη αντίδραση του παλιού.

Ο Γαλιλαίος είχε προκαλέσει αντιδράσεις, όχι μόνο της εκκλησίας αλλά και επιστημόνων της εποχής.

Χρησιμοποιούσε την αδιαμφισβήτητη ευφυΐα του, για να γελοιοποιήσει, όποιον τολμούσε να διαφωνήσει με τις απόψεις του.

Το 1611, επισκέφθηκε το Βατικανό, όπου ο Πάπας τον υποδέχτηκε θερμά και του επέτρεψε να συνεχίσει τις έρευνές του.

Ο Γαλιλαίος επέστρεψε στη Φλωρεντία, όπου αφιερώθηκε στην εκστρατεία του να πείσει τον κόσμο, ότι η Γη δεν αποτελεί το κέντρο του σύμπαντος.

Χρησιμοποιώντας εδάφια απ’ τη Βίβλο, προσπαθούσε να αποδείξει το πόσο λανθασμένη ήταν η αντίληψη που ίσχυε μέχρι τότε – ότι, δηλαδή, η Γη ήταν ακίνητη και ο Ήλιος γυρνούσε γύρω από αυτή.

Το 1614, ο Δομινικανός μοναχός, Νίκολο Λορίνι, επικοινώνησε με το Βατικανό, ζητώντας να καταθέσει εναντίον του Γαλιλαίου, αλλά το Βατικανό δεν έκανε κάποια κίνηση εναντίον του.

Ο στενός φίλος του Γαλιλαίου, καρδινάλιος Μπαρμπερίνι, τον συμβούλευσε να σιωπήσει, μέχρι να κοπάσει η αναταραχή.

Ο Γαλιλαίος δεν ακολούθησε τη συμβουλή. Συνέχισε να διατυμπανίζει τις απόψεις του και να «μπαίνει στο μάτι» της Εκκλησίας.

Το 1616, με διαταγή του Πάπα, ο Γαλιλαίος πήγε στη Ρώμη. Εκεί, ο καρδινάλιος Μπελαρμίν, τον ενημέρωσε ότι η υπομονή της Εκκλησίας είχε εξαντληθεί κι ότι είχε έρθει η ώρα «να κάτσει καλά».

Η επίσημη απόφαση του Βατικανού, που βγήκε στις 26 Φεβρουαρίου του 1616, χαρακτήριζε τη θεωρία του Γαλιλαίου ως:

«Ανόητη, υπερβολική και άκρως αιρετική».

Όταν ο Γαλιλαίος παρουσίαζε τον Πάπα της Ρώμης ως ανόητο
Όταν ο Γαλιλαίος παρουσίαζε τον Πάπα της Ρώμης ως ανόητο

Τον διέταξε να:

«Εγκαταλείψει τον Κοπερνικανισμό και να σταματήσει να διαδίδει τις απόψεις του, ακόμα και να τις συζητά».

Ο Γαλιλαίος υπάκουσε στις εντολές του Βατικανού και αφοσιώθηκε στη συγγραφή του βιβλίου «Διάλογος περί των δύο συστημάτων» (Πτολεμαϊκό και Κοπερνίκειο – «Dialogue Concerning the Two Chief World Systems»), δίνοντας τελειωτικό χτύπημα στο χρεοκοπημένο γεωκεντρικό μοντέλο.

Ο «Διάλογος» εκδόθηκε το 1632, με την άδεια της Ιεράς Εξέτασης και της Αγίας Έδρας (ο φίλος του, καρδινάλιος Μπαρμπερίνι, είχε γίνει ο Πάπας Ουρβάνος Η’) κι αφού είχε υποσχεθεί ότι δε θα φαινόταν πουθενά ότι υποστήριζε την θεωρία του Κοπέρνικου.

Έκανε, όμως, το λάθος να κοροϊδέψει τον Πάπα της Ρώμης.

Λίγα χρόνια πριν, ο Ουρβάνος Η’ είχε ζητήσει να συμπεριληφθούν στο βιβλίο οι απόψεις του. Ο Γαλιλαίος δέχτηκε το αίτημα του φίλου του και δημιούργησε τον χαρακτήρα Σιμπλίκιο, που εξέφραζε τις απόψεις του Ουρβάνου.

Μόνο που ο Σιμπλίκιος ήταν ένας ανόητος, που μπέρδευε τα λόγια του και έκανε συνεχώς λάθη!

Ο Πάπας δε γέλασε με το «αστείο» του Γαλιλαίου που αποτελούσε και μια κριτική προς τον πρώην φίλο του, ο οποίος είχε ασπαστεί τις απόλυτες, δογματικές απόψεις της Εκκλησίας.

Το 1632, ο Γαλιλαίος κλήθηκε για ακόμη μία φορά στη Ρώμη, για να δικαστεί. Στην απολογία του ο Γαλιλαίος υποστήριζε ότι δεν είχε παραβεί τις εντολές της Εκκλησίας.

Όταν απειλήθηκε με βασανισμό αν δεν παραδεχόταν ότι το έργο του ξεκάθαρα υποστήριζε την ηλιοκεντρική θεωρία.

Στις 22 Ιουνίου του 1633, το δικαστήριο καταδίκασε τον Γαλιλαίο ως αιρετικό σε ισόβια φυλάκιση.

Ιερά εξέταση

Εξαιτίας του προχωρημένου της ηλικίας του, του επέτρεψαν να εκτίσει την ποινή σε κατ’ οίκον περιορισμό ενώ η κυκλοφορία του βιβλίου του απαγορεύτηκε.

Σύμφωνα με τον μύθο, ο Γαλιλαίος φεύγοντας από την Ιερά Εξέταση επέμεινε στην άποψή του, αναφωνώντας:

«Και όμως γυρίζει».

Πέρασε την υπόλοιπη ζωή του, κλεισμένος στην οικία του στη Φλωρεντία. Πέθανε την ίδια χρονιά που γεννήθηκε ο Ισαάκ Νεύτων (1642), σε ηλικία 77 ετών.

Ροβεσπιέρος

Print Friendly, PDF & Email
(Visited 200 times, 1 visits today)
Back2Top