«Ψευδομάρτυρας»: Ένα ντοκουμέντο που «ρουφιέται» σαν μυθιστόρημα!
Ο όρος «Μακαρθισμός» είναι συνυφασμένος με τον αντικομμουνισμό, τον στιγματισμό όχι μόνο των κομμουνιστών αλλά και όσων μπορεί να τους συμπαθούσαν, να έπαιρναν θέση υπέρ του κινήματος ειρήνης, υπέρ των δικαιωμάτων των εργαζομένων κ.ά., είναι συνυφασμένος με τη μαζική υστερία καταγγελιών και διώξεων που φούσκωσε στις ΗΠΑ από τα τέλη της δεκαετίας του ’40 και για πάνω από μια δεκαετία, βάζοντας στο στόχαστρό του δημοσίους υπαλλήλους, συνδικαλιστές εργάτες, σωματεία και φορείς, φοιτητές, εκπαιδευτικούς, αλλά και καλλιτέχνες.
Το κεφάλαιο στη μητρόπολη του καπιταλισμού μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, για να θωρακιστεί και να αναχαιτίσει την αίγλη που είχε η ΕΣΣΔ μετά τη νίκη του Κόκκινου Στρατού, στράφηκε επίμονα στον «εσωτερικό εχθρό» διώκοντας κάθε φωνή αντίστασης.
Στο πλαίσιο αυτών των διώξεων κατά του αμερικανικού κομμουνιστικού κινήματος, λειτούργησε ένα παρανοϊκό «κυνήγι μαγισσών», που καταγγέλλει εξαιρετικά ο Άρθουρ Μίλερ με το θεατρικό έργο του «Οι μάγισσες του Σάλεμ», γράφοντάς το μάλιστα εν μέσω αυτών των διώξεων ως απάντηση στον σκηνοθέτη Ελία Καζάν, που επέλεξε να προσφέρει τις υπηρεσίες του στον «Μακαρθισμό» καταδίδοντας συνεργάτες του.
Ο Μίλερ καταγγέλλει πως μέσα στο πλαίσιο της γενικής υστερίας υποδεικνύονται και διώκονται εκτός των άλλων άνθρωποι παντελώς αθώοι για όσα τους προσάπτονται, μέσα από κατασκευασμένες κατηγορίες… Τέτοιες υποθέσεις λοιπόν χρειάζονται το ψέμα και κάποιον να το καταθέσει…
Σε εκείνη την περίοδο των αντικομμουνιστικών διώξεων μας «ταξιδεύει» το βιβλίο που εκδόθηκε πρόσφατα από τη «Σύγχρονη Εποχή», ο «Ψευδομάρτυρας» του Χάρβεϊ Ματούζο, ένα βιβλίο – ντοκουμέντο, τεκμήριο, που ταυτόχρονα όμως διαβάζεται ή καλύτερα «ρουφιέται» σαν μυθιστόρημα!
Η γέννηση κι η άνοδος ενός χαφιέ
Ο ψευδομάρτυρας είναι ο ίδιος ο Χάρβεϊ Ματούζο.
Γεννημένος το 1926 στο Μπρονξ της Νέας Υόρκης, ο Ματούζο γίνεται μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος των ΗΠΑ το 1947 και το 1950 μετατρέπεται σε χαφιέ για το FBI εντός του Κόμματος. Ως επακόλουθο διαγράφεται το 1951 από το Κόμμα ως εχθρικό στοιχείο και την ίδια χρονιά ξεκινά η… καριέρα του ως ψευδομάρτυρας.
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’40 διάφοροι νόμοι στις ΗΠΑ επιχειρούν να παρεμποδίσουν τη δράση του Κομμουνιστικού Κόμματος, να φακελώσουν τα μέλη του και στο πλαίσιο αυτών στήνονται διάφορες κυβερνητικές επιτροπές τόσο κεντρικά όσο και σε πολλές πολιτείες, για τις λεγόμενες «αντιαμερικανικές δραστηριότητες».
Οι επιτροπές αυτές διεξάγουν ένορκες ανακρίσεις, που οδηγούν σε στιγματισμό προσώπων, συνδικάτων, εκπαιδευτικών ιδρυμάτων και άλλων φορέων, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις οδηγούν και σε δίκες.
Ο Ματούζο λοιπόν ξεκινάει την καριέρα του καταθέτοντας σε τέτοιες, κραδαίνοντας την ταυτότητα του πρώην μέλους του ΚΚ ΗΠΑ και χαφιεδίζει για πράγματα που ξέρει, αλλά κυρίως και για άλλα που… κατασκευάζονται.
Μέσα από αυτή τη διαδικασία κερδίζει δημοσιότητα, διασυνδέσεις και χρήμα, αφού η βιομηχανία των αντικομμουνιστικών διώξεων χρηματοδοτείται απλόχερα από το κεφάλαιο, ενώ γεννιούνται και εταιρείες που λειτουργούν αποκλειστικά γι’ αυτήν (π.χ. καταρτίζουν αντικομμουνιστικές λίστες).
Ο Ματούζο γίνεται ένα κομμάτι όλου αυτού του δικτύου και φτάνει να πρωταγωνιστήσει στην προεκλογική εκστρατεία του γερουσιαστή Μακάρθι το 1952.
Από το βιβλίο που αποτελεί εξομολογητική καταγραφή του Ματούζο για όλα αυτά, φαίνεται ότι κάποια στιγμή η σαπίλα του συστήματος που κι ο ίδιος έχει γίνει κομμάτι της, τον οδηγεί σε μια κρίση συνείδησης.
«Διερωτήθηκα τι έκανα όλο αυτόν τον καιρό όταν κατέθετα. Βρήκα την απάντηση σύντομα. Βοηθούσα να δημιουργηθεί σ’ αυτήν τη χώρα ένα σύστημα, όπου αυτά και τα επόμενα παιδιά δεν θα ήταν πια ελεύθερα να είναι περίεργα για τα πράγματα, τα μέρη και τους ανθρώπους. Τότε ήταν που ένιωσα καλά πως δεν θα κατέθετα ξανά. Ήμουν σίγουρος γι’ αυτό και ένιωσα ελεύθερος».
Μέσα από μια αναμενόμενη διαπάλη με τον εαυτό του, κάνει το βήμα να αναιρέσει με ένορκες δηλώσεις του πολλές από τις ψευδείς του καταθέσεις,[1] ενώ το 1955 γράφει το βιβλίο «Ψευδομάρτυρας»,[2] που καταγράφει όλα αυτά και το οποίο έπαιξε τον δικό του καταλυτικό ρόλο στο να κατευναστεί το κλίμα μαζικής αντικομμουνιστικής υστερίας.
Το βιβλίο «συνομιλεί» αρμονικά με άλλες εκδόσεις της «Σύγχρονης Εποχής», όπως το «Μια δίκη κομμουνιστών στις ΗΠΑ» του Τσαρλς Ε. Ρούθενμπεργκ και «Η άγνωστη ιστορία του εργατικού κινήματος των ΗΠΑ (Από τον Εμφύλιο μέχρι το μακαρθισμό)» των Ρίτσαρντ Ο. Μπόγιερ και Χέρμπερτ Μ. Μόρε.
Παράλληλα, περιλαμβάνει παραρτήματα με σημαντικά τεκμήρια και υποσημειώσεις άκρως βοηθητικές για την κατανόηση της εποχής και των γεγονότων, που παρακινούν σε παραπέρα μελέτη.
Δεν είναι παραμύθι. Η αλήθεια στο τέλος κερδίζει!
Ο «Ψευδομάρτυρας» μεταφράστηκε και κυκλοφορεί για πρώτη φορά στα Ελληνικά, με πρωτοβουλία και εξαιρετική επιμέλεια του Φώτη Καραμπέτσου, ο οποίος μίλησε στον «Ριζοσπάστη» για αυτή τη δουλειά και τα κίνητρά του, σημειώνοντας συγκεκριμένα:
Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Η χώρα που αναδύθηκε στον αφρό του παγκόσμιου ιμπεριαλισμού από τότε που ο καπιταλισμός πέρασε σε αυτό το στάδιο, κυνήγησε πάντοτε άγρια όσους πάλεψαν στο πλευρό της εργατικής τάξης.
Τέτοια είναι η ιστορία και του ανθρώπου που έπεισε τον Χάρβεϊ Ματούζο να γράψει και τελικά εξέδωσε τον «Ψευδομάρτυρα».
Άλμπερτ Γ. Καν (1912-1979). Δημοσιογράφος και ερευνητής με πλούσιο έργο από τις αρχές της δεκαετίας του 1940, υπερασπίστηκε με πάθος το διεθνές εργατικό κίνημα και τη σοσιαλιστική οικοδόμηση στην ΕΣΣΔ.
Βιβλία του όπως το «The Great Conspiracy Against Russia» συνεχίζουν να αποτελούν μέχρι σήμερα συνταρακτικά ντοκουμέντα ενάντια στην αστική και οπορτουνιστική «σταλινολογία» και, κυρίως, μια οξεία, επίκαιρη τεκμηρίωση της λενινιστικής αρχής πως:
«Η μετάβαση από τον καπιταλισμό στον κομμουνισμό αποτελεί μια περίοδο πρωτόφαντα σκληρής ταξικής πάλης, πρωτόφαντης οξύτητας των μορφών της».
Ήταν σίγουρο πως ο αμερικανικός καπιταλισμός δεν θα άφηνε αυτόν τον άνθρωπο ανενόχλητο. Ο Καν μπήκε στο στόχαστρο του μεταπολεμικού αντικομμουνισμού της αμερικάνικης καπιταλιστικής δημοκρατίας, η οποία τον έστειλε στο περιθώριο. Όμως αυτός δεν προσκύνησε.
Μέσα στην κοιλιά του καπιταλιστικού κήτους, εκείνος έμεινε όρθιος και τελικά κατάφερε να την τρυπήσει. Η έκδοση του «Ψευδομάρτυρα» χάρισε τη δικαίωση και, μαζί, πολύτιμο οξυγόνο στους εξαντλημένους από τις διώξεις Αμερικανούς κομμουνιστές.
Το παρόν σημείωμα δεν μπορεί να δώσει μια αναλυτική παρουσίαση της ζωής και του έργου του Καν, το οποίο δυστυχώς είναι άγνωστο στην Ελλάδα. Θέλει όμως να τιμήσει την προσφορά του στην υπόθεση της παγκόσμιας εργατικής τάξης, υπογραμμίζοντας το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της προσωπικής του διαδρομής και πάλης:
«Το θάρρος να αναζητάς και να επιμένεις στην αλήθεια, ακόμα και στις πιο σκοτεινές περιόδους. Γιατί δεν είναι παραμύθι. Η αλήθεια στο τέλος κερδίζει!»
Σημειώσεις:
[1]. Κάτι που τον οδήγησε σε φυλάκιση 44 μηνών για τις ψευδομαρτυρίες του.
[2]. «False Witness».
Γ. Σ.
Πηγή: Ριζοσπάστης